Çatı Aşığı Nedir? Aşık Profilleri ve Aşık Aralığı
Çatı aşığı, kaplamayı taşıyan yatay elemandır. Kutu, C, Z ve U profilden aşık seçimi, aşık aralığını belirleyen etkenler ve montaj önerileri.
Kış gelmeden çatısını yenileyen ya da yeni bir sundurma, depo veya atölye çatısı yaptıran herkesin karşılaştığı terimlerden biri "aşık"tır. Bu yazıda çatı aşığının ne olduğunu, hangi profillerden yapıldığını ve aşık aralığının neye göre belirlendiğini anlattık.
Çatı Aşığı Nedir?
Aşık, çatı kaplamasını taşıyan ve bu yükü ana taşıyıcılara aktaran yatay elemandır. Çelik çatılarda aşıklar, çatı makaslarının ya da ana kirişlerin üzerine, onlara dik yönde ve çatı boyunca yerleştirilir; trapez sac ve sandviç panel gibi kaplamalar doğrudan aşıklara vidalanır.
Geleneksel ahşap çatıda ise aşık, dikmelerin üzerine oturan ve mertekleri taşıyan yatay kirişin adıdır. Malzeme değişse de görev aynıdır: Kaplamadan gelen yükü toplayıp taşıyıcı sisteme iletmek.
Aşık Profilleri
| Profil | Öne çıkan özelliği | Dikkat edilecek nokta |
| Kutu profil | Kapalı kesit; burulmaya dayanıklı, bağlantısı ve montajı kolay. Küçük ve orta açıklıklı çatılarda yaygın. | Uçları kapatılmalı; içine su girerse içten paslanabilir. |
| C profil | Soğuk şekillendirilmiş, hafif; açık kesit olduğu için bağlantısı kolay. | Yan yatmaya karşı gergi çubuğu ya da yanal destek gerekir. |
| Z profil | İki Z profil mesnet üzerinde iç içe bindirilebilir; böylece süreklilik sağlanır. | C profil gibi yanal desteğe ihtiyaç duyar. |
| U ve I profiller | Sıcak haddelenmiş; büyük açıklık ve ağır yüklerde kullanılır. | Daha ağırdır, montajda kaldırma ekipmanı gerekebilir. |
Küçük sundurma, pergola ve depo çatılarında kutu profil; bağlantı kolaylığı ve kapalı kesitin burulmaya karşı dayanımı nedeniyle sık tercih edilir. Geniş açıklıklı endüstri yapılarında ise hafifliği ve sürekli bağlantı imkânı nedeniyle C ve Z profiller öne çıkar. Hangisinin seçileceğini açıklık, yük, bağlantı detayı ve korozyon koruması birlikte değerlendirilerek yapılan statik hesap belirler.
Aşıklarda genellikle S235JR ya da S355 kalitesinde çelik kullanılır; iki kalite arasındaki farkı S235JR Nedir? yazımızda anlattık.
Aşık Aralığı Neye Göre Belirlenir?
"Çatı aşık aralığı kaç olmalı?" sorusunun her çatı için geçerli tek bir cevabı yoktur. Aralığı belirleyen başlıca etkenler şunlardır:
- Kaplama malzemesi: Trapez sac ve sandviç panel üreticileri, sac kalınlığına ve dalga yüksekliğine göre izin verilen açıklığı yük–açıklık tablolarında verir. Aşık aralığı bu tablodaki değeri aşmamalıdır.
- Kar ve rüzgâr yükü: Kar yükü yüksek bölgelerde ve rüzgâra açık yerlerde aralık daralır ya da daha güçlü aşık seçilir.
- Makas aralığı: Aşığın kendi açıklığı makaslar arasındaki mesafedir; bu mesafe büyüdükçe daha yüksek kesitli profil gerekir.
- Çatı eğimi: Eğim, karın çatıda kalma biçimini ve aşığa gelen yükün yönünü etkiler.
Bu nedenle aşık kesiti ve aralığı yapının statik hesabıyla belirlenmelidir. Seçilen profilin metre ağırlığını bulmak için Kutu Profil Ağırlık Hesaplama yazımızdaki formülü kullanabilirsiniz.
Montajda Dikkat Edilecekler
- Aşıklar makaslara aşık bağlantı levhalarıyla, cıvatalı ya da kaynaklı olarak bağlanır.
- C ve Z profillerde, profilin yan yatmasını önlemek için gergi çubukları kullanılır.
- Aşıkların üst yüzeyleri aynı düzlemde olmalıdır; aksi hâlde kaplama dalgalanır ve vida noktalarından su alır.
- Kesim ve kaynak yerleri antipas ve boyayla, galvanizli malzemede çinkoca zengin boyayla korunmalıdır.
- Teslim alınan profilin et kalınlığı siparişteki değerle karşılaştırılmalıdır; ölçüm yöntemi için Et Kalınlığı Nedir? yazımıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Çatı aşığı nedir?
Çatı kaplamasını taşıyan, makas ya da ana kirişlerin üzerine dik yerleştirilen yatay taşıyıcı elemandır.
Aşık ile mertek arasındaki fark nedir?
Ahşap çatıda aşık, dikmelere oturan yatay kiriştir. Mertekler ise aşıkların üzerine çatı eğimi yönünde dizilir ve kaplama altlığını taşır.
Aşık için hangi profil kullanılır?
Küçük ve orta açıklıklarda kutu profil, C ve Z profiller; büyük açıklık ve ağır yüklerde U ve I profiller kullanılır. Kesit statik hesapla seçilir.
Çatı aşık aralığı kaç cm olmalı?
Tek bir değer yoktur. Kaplama üreticisinin yük–açıklık tablosu, kar ve rüzgâr yükü ve makas aralığına göre belirlenir.
Aşık olarak kullanılabilecek Kare Profiller, Dikdörtgen Profil ve IPN-IPE–UPN Profiller ile kaplama için Trapez Sac sayfalarımıza bakabilir, ölçü ve teslimat bilgisini iletişim sayfamızdan isteyebilirsiniz.
Tepkiniz Nedir?
